Autor: Grzegorz Siemiński

Dodatni wynik HPV HR albo nieprawidłowa cytologia bardzo często wywołują u pacjentek obawę przed chorobą nowotworową. Warto jednak od razu podkreślić: żaden z tych wyników sam w sobie nie oznacza rozpoznania raka szyjki macicy. Ich zadaniem jest przede wszystkim wskazanie pacjentek, które wymagają dokładniejszej kontroli lub pogłębienia diagnostyki. Jednym z badań wykorzystywanych w takiej sytuacji jest kolposkopia. Czym jest kolposkopia? Kolposkopia to dokładne badanie szyjki macicy, pochwy, a w określonych sytuacjach również sromu, wykonywane za pomocą urządzenia pozwalającego uzyskać wielokrotne powiększenie obrazu. Podczas badania lekarz ocenia między innymi: powierzchnię nabłonka szyjki macicy, granicę pomiędzy poszczególnymi typami nabłonka, obszary reagujące w charakterystyczny sposób na stosowane podczas badania roztwory, układ naczyń krwionośnych, miejsca wymagające dokładniejszej oceny, obszary, z których ewentualnie należy pobrać wycinek. Kolposkopia jest badaniem diagnostycznym, a nie zabiegiem operacyjnym. Czy każda pacjentka z dodatnim HPV potrzebuje kolposkopii? Nie. To jedna z najważniejszych informacji dla kobiet, które otrzymały dodatni wynik testu HPV HR. Dodatni HPV oznacza wykrycie wirusa wysokiego ryzyka, ale nie mówi jeszcze, czy w komórkach szyjki macicy powstały nieprawidłowe zmiany. Dlatego dalsze postępowanie zależy między innymi od: wyniku cytologii, typu wykrytego wirusa HPV, wcześniejszych wyników badań, wieku pacjentki, wcześniejszego leczenia zmian szyjki macicy, indywidualnych czynników ryzyka. U części pacjentek właściwym postępowaniem będzie ponowne badanie kontrolne po określonym czasie. U innych konieczna będzie kolposkopia. Co zmieniło się w profilaktyce raka szyjki macicy? Od sierpnia 2026 roku w programie profilaktyki raka szyjki macicy NFZ podstawowym badaniem przesiewowym jest test HPV HR. Jeżeli wynik badania jest dodatni, z tego samego pobranego materiału może zostać wykonana cytologia na podłożu płynnym – LBC. Takie postępowanie pozwala najpierw sprawdzić obecność wirusa wysokiego ryzyka, a następnie ocenić, czy w komórkach szyjki macicy występują nieprawidłowości. Szerzej nowy schemat profilaktyki opisujemy w artykule Test HPV HR czy cytologia? Jak wygląda profilaktyka raka szyjki macicy od sierpnia 2026? Co oznacza nieprawidłowa cytologia? Nieprawidłowy wynik cytologii nie oznacza automatycznie raka szyjki macicy. Cytologia pozwala ocenić wygląd komórek pobranych z szyjki macicy. W wyniku mogą pojawić się różne określenia wskazujące na stopień i charakter wykrytych nieprawidłowości. Do często spotykanych należą: ASC-US, LSIL, ASC-H, HSIL, AGC. Każdy z tych wyników ma inne znaczenie i może prowadzić do innego dalszego postępowania. Co oznacza ASC-US? ASC-US oznacza obecność atypowych komórek nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu. Taki wynik nie oznacza raka. Może występować między innymi w związku z zakażeniem HPV, stanem zapalnym albo zmianami reaktywnymi w obrębie nabłonka. Dalsze postępowanie zależy przede wszystkim od wyniku HPV oraz historii wcześniejszych badań. Co oznacza LSIL? LSIL oznacza zmianę śródnabłonkową małego stopnia. Zmiany tego typu często wiążą się z zakażeniem HPV i u części kobiet mogą samoistnie ustąpić. Nie oznacza to jednak, że taki wynik można zignorować. Lekarz określa dalszy sposób kontroli w zależności od wieku pacjentki, wyniku HPV oraz wcześniejszych badań. Co oznacza HSIL? HSIL oznacza zmianę śródnabłonkową wysokiego stopnia. Taki wynik wymaga dokładniejszej diagnostyki, ponieważ prawdopodobieństwo obecności zmian przednowotworowych jest większe niż przy zmianach małego stopnia. Kolposkopia pozwala dokładnie ocenić szyjkę macicy, zlokalizować podejrzany obszar oraz – jeśli jest taka potrzeba – pobrać wycinek do badania histopatologicznego. HSIL nie jest jednak jeszcze rozpoznaniem raka szyjki macicy. Dlaczego nie można podejmować leczenia wyłącznie na podstawie cytologii? Cytologia jest badaniem przesiewowym. Pozwala wykrywać nieprawidłowe komórki, ale nie zawsze umożliwia dokładne określenie rozległości i charakteru zmian w tkance. Kolposkopia umożliwia lekarzowi zlokalizowanie obszaru wymagającego szczególnej uwagi. Jeżeli pobierany jest wycinek, to badanie histopatologiczne pozwala dokładniej ocenić charakter zmian i zaplanować dalsze postępowanie. Jak wygląda kolposkopia? Badanie wykonywane jest na fotelu ginekologicznym, podobnie jak standardowe badanie ginekologiczne lub pobranie cytologii. Po założeniu wziernika lekarz dokładnie ogląda szyjkę macicy za pomocą kolposkopu. Kolposkop pozostaje na zewnątrz ciała. Nie jest wprowadzany do pochwy. Na powierzchnię szyjki macicy stosowane są odpowiednie roztwory, dzięki którym niektóre obszary nabłonka stają się łatwiejsze do oceny. Jeżeli podczas badania zostanie zauważone miejsce wymagające dalszej diagnostyki, lekarz może pobrać niewielki fragment tkanki. Czy pobranie wycinka podczas kolposkopii boli? Odczucia podczas badania są indywidualne. Samo badanie kolposkopowe zazwyczaj jest dobrze tolerowane. Pobranie niewielkiego wycinka może powodować krótkotrwały dyskomfort, ukłucie lub uczucie skurczu. Po badaniu może pojawić się niewielkie plamienie. Jeżeli podczas kolposkopii pobrano materiał do badania histopatologicznego, pacjentka otrzymuje zalecenia dotyczące dalszego postępowania. Jak przygotować się do kolposkopii? Najlepiej, aby badanie nie odbywało się podczas intensywnego krwawienia miesiączkowego. Na wizytę warto zabrać: aktualny wynik testu HPV, wynik cytologii, wcześniejsze wyniki cytologiczne, wyniki poprzednich kolposkopii, wyniki badań histopatologicznych, jeżeli wcześniej pobierano wycinki, dokumentację dotyczącą wcześniejszych zabiegów na szyjce macicy. Lekarz powinien również wiedzieć o ciąży, przyjmowanych lekach i ewentualnych uczuleniach. Czy kolposkopię można wykonać w ciąży? W określonych wskazaniach kolposkopia może być wykonywana również u kobiet w ciąży. Postępowanie w takim przypadku różni się jednak od standardowej diagnostyki i powinno być prowadzone przez lekarza mającego doświadczenie w ocenie szyjki macicy u kobiet ciężarnych. Zakres badania oraz ewentualnych dodatkowych procedur ustalany jest indywidualnie. Co dzieje się po kolposkopii? Jeżeli obraz szyjki macicy jest prawidłowy i nie ma potrzeby pobierania wycinków, lekarz ustala dalszy harmonogram kontroli na podstawie wcześniejszych wyników. Jeżeli podczas kolposkopii pobrano materiał, należy poczekać na wynik badania histopatologicznego. W zależności od wyniku dalsze postępowanie może obejmować: obserwację, kontrolny test HPV, kontrolną cytologię, ponowną kolposkopię, leczenie zmian przednowotworowych. HPV dodatni przez kilka lat – dlaczego wymaga kontroli? Największe znaczenie ma nie samo jednorazowe wykrycie HPV, ale zakażenie, które utrzymuje się przez dłuższy czas. Przetrwałe zakażenie HPV wysokiego ryzyka zwiększa prawdopodobieństwo rozwoju zmian w komórkach szyjki macicy. Nie oznacza to, że u każdej kobiety z długo utrzymującym się HPV rozwinie się nowotwór. Oznacza natomiast, że takich wyników nie należy pozostawiać bez kontroli. Czy po kolposkopii zawsze potrzebny jest zabieg? Nie. Kolposkopia jest przede wszystkim badaniem diagnostycznym. U części pacjentek po badaniu nie jest potrzebne żadne leczenie i wystarcza dalsza obserwacja. Zabieg rozważa się wtedy, gdy wyniki kolposkopii i badania histopatologicznego potwierdzają obecność zmian wymagających leczenia. Dlaczego warto zachować wszystkie wcześniejsze wyniki? W diagnostyce HPV i zmian szyjki macicy bardzo ważne jest porównywanie wyników w czasie. Inaczej ocenia się pierwszy dodatni test HPV u kobiety z wcześniejszymi prawidłowymi wynikami, a inaczej zakażenie utrzymujące się przez kilka lat lub sytuację po wcześniejszym

Wykrycie torbieli jajnika bardzo często wywołuje u pacjentki obawę, że konieczna będzie operacja. W praktyce znaczna część zmian nie wymaga natychmiastowego leczenia chirurgicznego. Niektóre torbiele mogą samoistnie zniknąć, inne pozostają stabilne i wymagają jedynie okresowej kontroli. Decyzji o operacji nie podejmuje się wyłącznie na podstawie informacji, że „na jajniku jest torbiel”. Znaczenie ma jej budowa, wielkość, wygląd w badaniu USG, dynamika zmian, wiek pacjentki, występujące dolegliwości oraz indywidualne czynniki ryzyka. Dlaczego nie wszystkie torbiele leczy się tak samo? Określenie „torbiel jajnika” obejmuje wiele różnych zmian. Część z nich powstaje w związku z naturalną pracą jajnika i cyklem miesiączkowym. Inne mogą być związane z endometriozą albo rozwijać się niezależnie od owulacji. Dlatego dwie pacjentki z torbielą o podobnej wielkości mogą otrzymać zupełnie inne zalecenia. U jednej właściwe będzie powtórzenie USG po określonym czasie, u drugiej wykonanie dodatkowych badań, a u kolejnej rozważenie zabiegu. Kiedy torbiel można obserwować? Obserwacja jest często możliwa w przypadku zmian o łagodnym wyglądzie, szczególnie u kobiet przed menopauzą. Lekarz może zalecić postępowanie zachowawcze, gdy: torbiel wygląda na prostą i czynnościową, nie powoduje istotnych dolegliwości, nie ma niepokojących cech w USG, jej wielkość i obraz pozwalają na bezpieczną kontrolę, pacjentka nie ma dodatkowych czynników zwiększających ryzyko. Obserwacja nie oznacza pozostawienia problemu bez opieki. Zwykle obejmuje ponowne badanie USG w określonym terminie i porównanie wyników. Jeżeli torbiel się zmniejsza albo znika, dalsze leczenie może nie być potrzebne. Jeśli pozostaje, rośnie albo zmienia swój wygląd, postępowanie należy ponownie ocenić. Co lekarz analizuje w badaniu USG? W USG oceniam nie tylko średnicę torbieli. Równie ważne są: regularność ścian, rodzaj zawartości, obecność przegród, elementy lite, unaczynienie, wygląd pozostałej części jajnika, obraz drugiego jajnika, obecność płynu w miednicy. Znaczenie ma również porównanie z wcześniejszymi badaniami. Zmiana stabilna przez dłuższy czas może wymagać innego postępowania niż torbiel, która szybko się powiększa. Informacje o przygotowaniu i przebiegu badania znajdziesz w artykule Torbiel jajnika w USG – jak wygląda diagnostyka i dalsza kontrola? Czy wielkość torbieli decyduje o operacji? Wielkość ma znaczenie, ale nie jest jedynym kryterium. Duża torbiel może powodować ucisk, ból i zwiększać ryzyko powikłań. Z drugiej strony mniejsza zmiana o niejednoznacznym wyglądzie może wymagać dokładniejszej diagnostyki. Dlatego nie istnieje jedna liczba, powyżej której każdą torbiel trzeba bezwzględnie usunąć. Decyzję podejmuje się na podstawie całego obrazu klinicznego. Kiedy rozważa się leczenie operacyjne? Operacja może być wskazana, jeżeli torbiel: jest duża, powoduje nasilony lub przewlekły ból, nie znika podczas obserwacji, powiększa się, ma niepokojący albo niejednoznaczny obraz, może stwarzać ryzyko skrętu jajnika, pękła i spowodowała istotne krwawienie, występuje po menopauzie i wymaga leczenia, budzi podejrzenie zmiany nowotworowej. Ostateczna decyzja powinna uwzględniać także ogólny stan zdrowia, wcześniejsze operacje oraz plany dotyczące ciąży. Czy torbiel może pęknąć? Tak. Nie każde pęknięcie torbieli prowadzi do groźnych następstw, ale czasami może wywołać nagły ból i krwawienie do jamy brzusznej. Pilnej pomocy wymaga szczególnie: nagły, bardzo silny ból, zasłabnięcie, znaczne osłabienie, nudności lub wymioty, zimny pot, szybko narastające dolegliwości. W takiej sytuacji nie należy czekać na planową wizytę ani ograniczać się do konsultacji online. Czym jest skręt jajnika? Skręt jajnika polega na obróceniu jajnika wokół struktur, które go podtrzymują. Może to ograniczyć dopływ krwi i stanowi stan nagły. Ryzyko skrętu może wzrosnąć, gdy jajnik jest powiększony przez torbiel. Typowym objawem jest nagły, silny, często jednostronny ból, któremu mogą towarzyszyć nudności i wymioty. Podejrzenie skrętu wymaga pilnej diagnostyki. Jak wygląda operacja torbieli jajnika? Jeżeli operacja jest potrzebna, w wielu przypadkach można ją przeprowadzić metodą laparoskopową. Zabieg wykonuje się przez niewielkie nacięcia w powłokach brzucha. Zakres operacji zależy od rodzaju i wielkości zmiany, wieku pacjentki oraz stanu jajnika. U kobiet planujących ciążę dąży się, jeżeli jest to bezpieczne i możliwe, do zachowania zdrowej tkanki jajnikowej. Czasami wystarcza usunięcie samej torbieli. W innych przypadkach konieczne może być usunięcie jajnika lub jajnika wraz z jajowodem. Zakres zabiegu powinien zostać dokładnie omówiony przed operacją. Torbiel jajnika a płodność Sama obecność torbieli nie oznacza niepłodności. Wpływ na płodność zależy od rodzaju zmiany, jej lokalizacji, stanu jajników oraz choroby współistniejącej. Szczególnego podejścia wymagają między innymi torbiele związane z endometriozą. W takim przypadku decyzja o operacji powinna uwzględniać nie tylko ból i wielkość torbieli, ale również rezerwę jajnikową, wcześniejsze zabiegi i plany rozrodcze. Nie należy zakładać, że każda torbiel endometrialna musi zostać natychmiast usunięta. Z drugiej strony nie należy jej pozostawiać bez specjalistycznej kontroli. Czy torbiel po menopauzie oznacza operację? Nie każda prosta torbiel wykryta po menopauzie wymaga zabiegu. Postępowanie jest jednak bardziej ostrożne niż u młodszych pacjentek. Ocenia się: wygląd zmiany, jej wielkość, obecność objawów, wyniki badań laboratoryjnych, czynniki ryzyka, zachowanie torbieli podczas kontroli. Część niewielkich, prostych zmian może być obserwowana. Zmiany złożone albo wywołujące dolegliwości częściej wymagają pogłębienia diagnostyki. Czy tabletki antykoncepcyjne usuwają torbiel? Nie należy rozpoczynać antykoncepcji hormonalnej wyłącznie w celu samodzielnego „leczenia torbieli”. Sposób postępowania zależy od rodzaju zmiany i sytuacji pacjentki. Leczenie hormonalne może być stosowane w określonych przypadkach i z innych wskazań, ale decyzję powinien podjąć lekarz po badaniu i ocenie USG. Jak przygotować się do konsultacji dotyczącej torbieli? Warto zabrać: wszystkie wcześniejsze opisy i zdjęcia USG, wyniki dodatkowych badań, listę przyjmowanych leków, informacje o przebytych operacjach, datę ostatniej miesiączki, informacje o regularności cykli, opis bólu i sytuacji, w których się pojawia. Pacjentka powinna również powiedzieć, czy planuje ciążę. Może to mieć istotny wpływ na wybór leczenia. Jak podejmowana jest decyzja? Decyzję podejmujemy indywidualnie. Najpierw ustalamy, z jakim rodzajem zmiany najprawdopodobniej mamy do czynienia. Następnie oceniamy bezpieczeństwo obserwacji i możliwe korzyści oraz ryzyko operacji. W niektórych przypadkach najlepszym rozwiązaniem jest spokojna kontrola. W innych odkładanie zabiegu nie przynosi korzyści i może zwiększać ryzyko powikłań. Najważniejsze jest, aby nie operować zmian, które tego nie wymagają, ale jednocześnie nie bagatelizować torbieli o niepokojącym obrazie. Podsumowanie Nie każdą torbiel jajnika trzeba operować. Wiele zmian, szczególnie czynnościowych i prostych u kobiet przed menopauzą, może być obserwowanych i samoistnie zniknąć. Operację rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy torbiel jest duża, rośnie, powoduje dolegliwości, ma niepokojący wygląd albo stwarza ryzyko powikłań. Najważniejsza jest nie sama nazwa zmiany, lecz dokładna ocena jej obrazu, dynamiki i sytuacji pacjentki. Dlatego wynik USG warto omówić z ginekologiem zamiast podejmować decyzję na

Endometrioza – dlaczego diagnoza trwa tak długo? Endometrioza jest jedną z najczęstszych chorób ginekologicznych u kobiet w wieku rozrodczym. Szacuje się, że dotyczy nawet co dziesiątej kobiety, jednak mimo coraz większej świadomości społecznej rozpoznanie nadal bywa opóźnione o kilka lat. Jako ginekolog często spotykam pacjentki, które przez długi czas słyszały, że silny ból miesiączkowy jest „normalny” lub że „taka jest ich uroda”. Tymczasem przewlekły, nasilający się ból zawsze wymaga diagnostyki. Czym jest endometrioza? Endometrioza polega na obecności komórek podobnych do błony śluzowej macicy poza jej jamą. Zmiany mogą pojawiać się na jajnikach, jajowodach, otrzewnej, pęcherzu moczowym, a w bardziej zaawansowanych przypadkach również w innych narządach. Pod wpływem hormonów ogniska endometriozy zachowują się podobnie jak endometrium – krwawią podczas miesiączki i wywołują przewlekły stan zapalny. Jakie objawy powinny skłonić do diagnostyki? Najczęściej występują: bardzo bolesne miesiączki, przewlekły ból podbrzusza, ból podczas współżycia, bolesne wypróżnianie lub oddawanie moczu podczas miesiączki, trudności z zajściem w ciążę, przewlekłe zmęczenie. Nie każda kobieta ma wszystkie objawy. U części pacjentek choroba rozwija się przez wiele lat, dając jedynie dyskretne sygnały. Dlaczego rozpoznanie jest tak trudne? Objawy endometriozy nie są charakterystyczne wyłącznie dla tej choroby. Ból podbrzusza może towarzyszyć także infekcjom, torbielom jajników, zespołowi jelita drażliwego czy schorzeniom układu moczowego. Dlatego tak ważny jest dokładny wywiad lekarski oraz odpowiednio zaplanowana diagnostyka. Jak wygląda diagnostyka? Podstawą jest szczegółowa rozmowa z pacjentką oraz badanie ginekologiczne. W zależności od objawów lekarz może zlecić: USG ginekologiczne, rezonans magnetyczny, badania laboratoryjne, konsultacje z innymi specjalistami. W części przypadków ostateczne rozpoznanie wymaga laparoskopii, jednak obecnie coraz częściej możliwe jest postawienie diagnozy na podstawie obrazu klinicznego i badań obrazowych. Czy endometriozę można wyleczyć? Endometrioza jest chorobą przewlekłą. Celem leczenia jest: zmniejszenie bólu, zahamowanie postępu choroby, poprawa jakości życia, zachowanie płodności, jeśli pacjentka planuje ciążę. Dobór terapii zależy od wieku pacjentki, nasilenia objawów i planów rozrodczych. Kiedy zgłosić się do ginekologa? Nie należy bagatelizować objawów takich jak: ból uniemożliwiający normalne funkcjonowanie, konieczność regularnego przyjmowania silnych leków przeciwbólowych, ból podczas współżycia, przewlekły ból miednicy, problemy z zajściem w ciążę. Im wcześniej zostanie wdrożona diagnostyka, tym większa szansa na skuteczne ograniczenie rozwoju choroby. Silny ból miesiączkowy nie powinien być uznawany za normę. Jeżeli dolegliwości utrudniają codzienne funkcjonowanie lub z miesiąca na miesiąc się nasilają, warto zgłosić się do ginekologa. Wczesne rozpoznanie endometriozy pozwala szybciej wdrożyć leczenie i poprawić komfort życia. FAQ Czy każda bolesna miesiączka oznacza endometriozę? Nie. Jednak bardzo nasilony lub narastający ból zawsze wymaga diagnostyki. Czy endometrioza powoduje niepłodność? Może utrudniać zajście w ciążę, ale wiele kobiet z endometriozą zostaje mamami. Czy USG wykrywa endometriozę? W wielu przypadkach tak, szczególnie gdy badanie wykonuje doświadczony ginekolog, jednak nie wszystkie ogniska są widoczne. Czy endometrioza wraca po leczeniu? Może nawracać, dlatego ważne są regularne kontrole i indywidualnie dobrane leczenie.

Nieregularne miesiączki są jednym z najczęstszych powodów konsultacji ginekologicznych.